W polskim i międzynarodowym sporcie od lat funkcjonują nazwy, które z czasem uległy zmianie. Dotyczy to zarówno sportu osób z niepełnosprawnościami, jak i sportu Głuchych. Wiele określeń, które przez dziesięciolecia były naturalne i powszechnie używane, zostało zastąpionych nowymi formami. Nie wynika to z mody językowej, lecz z decyzji organizacji międzynarodowych oraz z ochrony prawnej niektórych słów, zwłaszcza tych związanych z ruchem olimpijskim.
Od paraolimpiady do paralimpiady
W Polsce przez wiele lat używano nazwy „paraolimpiada” oraz określeń „igrzyska paraolimpijskie”, „paraolimpijski”, „paraolimpijczyk”. Były intuicyjne, zgodne z polską logiką słowotwórczą i mocno zakorzenione w języku. Tymczasem Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski (obecnie Paralimpijski) od dawna posługiwał się nazwą „Paralympic Games” oraz przymiotnikiem „paralympic”, a więc formą bez litery „o”.
Na poziomie międzynarodowym uznano, że dotychczasowe tłumaczenia w wielu językach, w tym w polskim, były nieprecyzyjne. W 2022 roku Międzynarodowy Komitet Paralimpijski zainicjował proces ujednolicenia nazewnictwa, tak aby we wszystkich krajach stosowano formy odpowiadające angielskiemu „paralympic”. W Polsce doprowadziło to do zmiany przepisów – ustawą z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o sporcie oraz niektórych innych ustaw oficjalnie zastąpiono w aktach prawnych wszystkie formy „paraolimpijski” formą „paralimpijski”, a nazwę Polski Komitet Paraolimpijski zmieniono na Polski Komitet Paralimpijski. Od tego momentu w dokumentach państwowych i w komunikacji oficjalnej obowiązują nazwy paralimpiada, igrzyska paralimpijskie oraz paralimpijski.
Warto podkreślić, że Rada Języka Polskiego początkowo nie zgadzała się z tą zmianą. Językoznawcy wskazywali, że forma „paraolimpiada” jest zgodna z polską tradycją słowotwórczą i bardziej naturalna dla użytkowników języka. Ostatecznie jednak przeważyły względy prawne i międzynarodowe, a nie językowe. W efekcie obowiązuje forma „paralimpijski”, choć dla wielu Polaków brzmi ona wciąż obco. Nic dziwnego, że w urzędach i mediach nadal można spotkać starą formę „paraolimpijski” – wynika to z utrwalonych szablonów, przyzwyczajeń oraz wieloletniego użycia dawnej nazwy.
Od Olimpiady Głuchych do Igrzysk Głuchych
Sport Głuchych ma wyjątkowo długą historię. Pierwsze światowe zawody odbyły się w 1924 roku w Paryżu. Przez dziesięciolecia w wielu krajach funkcjonowały różne nazwy: w Polsce używano zarówno formy „Olimpiada Głuchych”, jak i „Igrzyska Olimpijskie Głuchych” lub „Igrzyska Olimpijskie Niesłyszących”. W publikacjach sportowych i oficjalnych materiałach częściej pojawiały się właśnie „igrzyska olimpijskie”, natomiast „Olimpiada Głuchych” dominowała w języku potocznym i środowiskowym.
Sytuacja zmieniła się, gdy Międzynarodowy Komitet Olimpijski zaczął konsekwentnie egzekwować ochronę słów „olimpiada”, „olimpijski” i „igrzyska olimpijskie” jako znaków prawnie chronionych. Aby uniknąć konfliktów prawnych, Międzynarodowy Komitet Sportu Głuchych wprowadził w 2001 roku oficjalną nazwę Deaflympics, a w Polsce przyjęto równolegle formę Igrzyska Głuchych jako neutralny odpowiednik językowy, pozbawiony elementu „olimpijski”.
Od tego momentu nazwa „Olimpiada Głuchych” nie jest stosowana w dokumentach oficjalnych, choć w języku potocznym nadal bywa używana, zwłaszcza przez starsze pokolenie sportowców i działaczy. To naturalne – język żyje, a tradycja jest częścią tożsamości środowiska.
Dlaczego te zmiany są istotne?
Zmiany nazw wynikają przede wszystkim z ochrony prawnej i potrzeby jasnej identyfikacji poszczególnych ruchów sportowych. Ujednolicone nazwy podkreślają rangę wydarzeń, zapobiegają nieporozumieniom i konfliktom prawnym, a także wzmacniają profesjonalny wizerunek sportu Głuchych i sportu paralimpijskiego. Jednocześnie warto pamiętać, że tradycyjne nazwy są częścią historii i emocji wielu sportowców, dlatego w rozmowach nieformalnych nadal mogą się pojawiać.
W SKSG KORONA dbamy o to, aby łączyć szacunek dla przeszłości z zasadami współczesnego sportu. W naszych materiałach stosujemy nazwy zgodne z międzynarodowymi standardami, jednocześnie pamiętając o bogatej historii i wieloletniej tradycji sportu Głuchych.
